Muzyka

AUSTRYJACKA MUZYKA odegrała w dziejach eur. kultury muz. rolę wybitną. Wiedeń był od XVIII w. kil­kakrotnie ośrodkiem muz., w którym ukształtowały się nowe kierunki rozwojowe. W okresie baroku Austria przejmowała jeszcze prądy wł., którym ulegał także zna­komity teoretyk JJ. Fux; sławą w tym czasie cieszył się skrzypek H. Biber. Od poł. XVIII w. m.a. zaczyna zajmować poczesne miejsce w rozwoju muzyki; z tere­nu monarchii habsburskiej pochodzą twórcy: Czesi J. Stamic i F.X. Richter oraz Ignaz Holzbauer (1711-83, autor pierwszej opery do niem. libretta), którzy w Mann­heim (—* mannheimska szkoła) stworzyli podwaliny sty­lu klasycznego, podobnie jak w Wiedniu (tzw. szkoła staro wiedeńska): G. Monn, G. Wagenseil, Georg Reut-ter (1708-72); w stolicy Austrii przygotował ok. 1760 swą reformę operową Ch.W. Gluck. W twórczości J. Haydna i W.A. Mozarta skrystalizowały się ostatecznie elementy stylu klasycznego (-> klasycyzm w muzyce), rozwiniętego do szczytu przez L. van Beethovena; do faktu, iż Wiedeń stał się duchowym ośrodkiem muzyki eur., przyczynił się, obok dzieł trzech „klasyków wie­deńskich”, nurt muzyki lud., przejawionej gł. w for­mie singspielu, którego przedstawicielami byli zwłasz­cza J. Haydn, Karl D. v. Dittersdorf (1739-99), Ignaz Umlauff (1746-96) i Mozart w swym Uprowadzeniu z seraju’, nurt ten wniósł także do atmosfery Wiednia mieszczańskie i lud. formy taneczne, pod których wpły­wem dworski menuet zbliżył się charakterem do lud. lendlera. Towarzyskie nastroje kongresowego (1815) Wiednia znalazły odbicie także w kompozycjach F. Schuberta, pierwszego genialnego romantyka i przed­stawiciela artystycznego już walca, powstałego z lendle­ra i rozwiniętego wkrótce w spopularyzowanych na ca­łym świecie utworach J. Lannera i rodziny Straussów; Wiedeń stał się po długie czasy metropolią tańca w ogó­le, pogodnej muzyki rozrywkowej, operetki „wiedeń­skiej” (J. Strauss mł., F.v. Suppe, K. Millócker, K. Zel-ler, R. Heuberger) i „nowowiedeńskiej” (węgierscy kompozytorzy F. Lehar i Kalman, nadto L. Fali, O. Straus).

Chociaż gł. nurt muzyki romantycznej przeniósł się do Niemiec, jednak Wiedeń odgrywał nadal ważną rolę w eur. kulturze muz.; działał w nim wybitny pedagog K. Czerny, Niemiec O. Nicolai stał się założycielem słynnej orkiestry filharmonicznej (pierwszy koncert 1842), tu tworzył hamburczyk J. Brahms i toczył się ostry konflikt między zwolennikami jego muzyki a stronnikami kierunku R. Wagnera, zwalczanego przez krytyka E. Hanslicka; kompozytorami operowymi byli: K. Goldmark, W. Kienzl, E. W. Korngold. W okresie neo-romantycznym m.a. miała nadto swych wielkich sym­foników A. Brucknera i G. Mahlera oraz pieśniarza Hu­gona Wolfa. Wreszcie ostatni, rewolucyjny wkład w rozwój muzyki dała -> „wiedeńska szkoła atonalna” z A. Schónbergiem, A. Webernem i A. Bergiem na czele; inni wybitni twórcy: F. Schmidt, J. Marx, E. Toch; do-dekafoniści: J.M. Hauer, E. Kfenek, H. Jelinek, G.v. Einem, T. Berger, Hans E. Apostel; muzykologię austr. reprezentowali: G. Adler, E. Wellesz, B. Paumgartner,

E.  Kurth.

Życie muz. Wiednia kształtują też sławne na cały świat instytucje i zespoły, jak konserwatorium (zał. 1817), opera, filharmonia (Wiener Philharmoniker), chór Wiener Sangerknaben (od 1920); słynni dyrygenci:

F.  Weingartner, K. Bóhm, C. Krauss, E. Kleiber, F.
Mottl, H. v. Karajan i in.; skrzypkowie: C. Flesch, F.
Kreisler; w rodzinnym mieście Mozarta, Salzburgu, od­
bywają się od 1920 coroczne festiwale muz. i teatr.
(Salzburger Festspiele); zasłużonym wydawnictwem
wiedeńskim była firma Artaria (edycje klasyków wie­
deńskich), a współcześnie czołowym wydawnictwem jest
Universal-Edition (publikowało dzieła K. Szymanows­
kiego); świat, sławę zdobyła wytwórnia fortepianów
Bósendorfer. Wiedeń utrzymuje niezmiennie pozycję
jednego z głównych ośrodków kultury muzycznej w
Europie.